Çocuklara El Yıkama Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır?
Çocukların sağlıklı büyümesini destekleyen en temel günlük bakım alışkanlıklarından biri el yıkamadır. Çocuklar gün içerisinde oyuncaklara, kapı kollarına, oyun alanlarına, hayvanlara ve ortak kullanılan pek çok yüzeye dokunur. Eller yeterince temizlenmediğinde kirler ve mikroorganizmalar ağız, burun ve göz çevresine taşınabilir.
Bu nedenle çocuklara el yıkama alışkanlığı kazandırma, kişisel hijyen eğitiminin en önemli adımlarından biridir. Ancak çocuğa yalnızca “Ellerini yıka” demek çoğu zaman yeterli olmaz. El yıkamanın ne zaman, nasıl ve neden yapılması gerektiğinin yaşına uygun biçimde öğretilmesi gerekir.
Çocuklar tekrar, gözlem ve oyun yoluyla öğrenir. Anne ve babaların el yıkama konusunda örnek olması, belirli zamanlarda aynı rutinin uygulanması ve sürecin eğlenceli hâle getirilmesi alışkanlığın kalıcı olmasına yardımcı olabilir.
El yıkama eğitimi çocuğu mikroplarla korkutmak üzerine kurulmamalıdır. Bunun yerine temizlik, sağlık ve öz bakımın doğal bir parçası olarak anlatılmalıdır. Çocuğun yaşına uygun açıklamalar yapılmalı, gösterdiği çaba fark edilmeli ve bağımsız şekilde el yıkaması desteklenmelidir.
Çocuklara El Yıkama Alışkanlığı Neden Kazandırılmalıdır?
Çocuklar çevrelerini elleriyle keşfeder. Küçük yaşlarda oyuncakları ağızlarına götürebilir, yere dokunduktan sonra yüzlerini tutabilir veya yemek yerken ellerini kullanabilirler. Bu durum gelişimin doğal bir parçasıdır ancak el hijyeninin önemini artırır.
Düzenli el yıkama alışkanlığı çocuğun:
Günlük kişisel bakım becerilerini geliştirmesine
Temizlik konusunda sorumluluk kazanmasına
Yemek öncesinde hijyen sağlamasına
Tuvalet sonrasında ellerini temizlemesine
Kirli ve temiz kavramlarını anlamasına
Kreş ve okul düzenine daha kolay uyum sağlamasına
Kendi sağlığını koruma konusunda bilinç kazanmasına yardımcı olabilir.
Çocuklara el yıkama alışkanlığı kazandırma süreci, yalnızca hastalıklardan korunmaya yönelik geçici bir uygulama değildir. Çocuğun ilerleyen yaşlarda da sürdüreceği bir öz bakım becerisidir.
Bu nedenle el yıkama yalnızca eller gözle görülür biçimde kirlendiğinde hatırlatılmamalıdır. Belirli zamanlarda düzenli olarak uygulanması, davranışın günlük rutinin bir parçası hâline gelmesini sağlar.
Çocuklara El Yıkama Eğitimi Kaç Yaşında Verilmelidir?
El yıkama eğitimi için belirli bir yaşın beklenmesi gerekmez. Çocuk yürümeye ve yetişkinlerin hareketlerini taklit etmeye başladığı dönemden itibaren el yıkama rutinine katılabilir.
Bir yaş civarındaki bir çocuk, yetişkin desteğiyle ellerini suya tutabilir ve sabunlama hareketlerini gözlemleyebilir. İki yaşından itibaren musluğu açma, sabun alma ve ellerini ovalama gibi bazı adımları denemeye başlayabilir.
Üç ve dört yaş döneminde çocuk, el yıkama sırasını daha iyi öğrenebilir. Ancak suyun sıcaklığını ayarlamak, yeterli miktarda sabun kullanmak ve ellerini tamamen durulamak için yetişkin gözetimine ihtiyaç duyabilir.
Çocuğun yaşına göre beklentiler şöyle düzenlenebilir:
1-2 yaş döneminde
Bu yaşta amaç çocuğun el yıkama rutinine katılmasıdır. Ebeveyn çocuğun ellerini yıkarken yaptığı işlemleri kısa cümlelerle anlatabilir.
“Şimdi ellerimizi ıslatıyoruz.”
“Biraz sabun alıyoruz.”
“Ellerimizi ovalıyoruz.”
gibi ifadeler kullanılabilir.
2-3 yaş döneminde
Çocuk bazı adımları kendisi denemek isteyebilir. Sabun pompasına basmasına, ellerini birbirine sürmesine ve havlusunu kullanmasına izin verilebilir.
Bu yaşta çocuğun ellerini eksiksiz temizlemesi beklenmemelidir. Ebeveyn gerektiğinde yardım etmelidir.
3-5 yaş döneminde
Çocuk el yıkama sırasını öğrenmeye başlayabilir. Ellerini ıslatma, sabun kullanma, avuç içlerini ve parmak aralarını ovalama, durulama ve kurulama adımlarını yetişkin yönlendirmesiyle uygulayabilir.
Okul döneminde
Çocuk el yıkama becerisini daha bağımsız sürdürebilir. Buna rağmen aceleyle yıkama, sabun kullanmadan yalnızca suya tutma veya elleri tam kurulamama gibi durumlar görülebilir. Zaman zaman hatırlatma yapılması gerekebilir.
Çocuklar Ellerini Ne Zaman Yıkamalıdır?
El yıkama alışkanlığının gelişmesi için çocuğa belirli zamanlar öğretilmelidir. El yıkama yalnızca ebeveyn hatırlattığında yapılan bir davranış olmaktan çıkmalı ve günlük olaylarla ilişkilendirilmelidir.
Çocukların ellerini özellikle şu zamanlarda yıkaması gerekir:
Yemek yemeden önce
Yemek hazırlığına katılmadan önce
Tuvaleti kullandıktan sonra
Bez değişimi sonrasında
Dışarıdan eve geldikten sonra
Parkta veya bahçede oynadıktan sonra
Hayvanlara dokunduktan sonra
Çöpe temas ettikten sonra
Öksürme veya hapşırma sonrasında
Burun temizledikten sonra
Eller gözle görülür biçimde kirlendiğinde
Boya, oyun hamuru veya kumla oynadıktan sonra
Hasta biriyle yakın temastan sonra
Küçük çocuklara bütün bu durumları aynı anda öğretmek zor olabilir. İlk olarak yemek öncesi, tuvalet sonrası ve dışarıdan eve gelince el yıkama rutinleri oluşturulabilir. Daha sonra diğer zamanlar eklenebilir.
Çocuklara Doğru El Yıkama Nasıl Öğretilir?
Çocukların ellerini yalnızca suya tutması yeterli değildir. Sabunun kullanılması ve ellerin farklı bölgelerinin ovalanması gerekir.
Doğru el yıkama adımları çocuklara sade bir sırayla öğretilebilir.
1. Kolları hazırlayın
Uzun kollu kıyafetler suya değmeyecek şekilde yukarı kaldırılmalıdır. Çocuğun bileklik veya benzeri aksesuarları varsa temizlik sırasında engel oluşturup oluşturmadığı kontrol edilebilir.
2. Elleri suyla ıslatın
Eller suyun altında tamamen ıslatılmalıdır. Su çok sıcak veya çok soğuk olmamalıdır. Çocuğun cildini rahatsız etmeyecek bir sıcaklık tercih edilmelidir.
3. Sabun kullanın
Çocuğun ellerine uygun miktarda sabun alınmalıdır. Fazla sabun kullanmak ellerin daha temiz olmasını sağlamaz ve durulamayı zorlaştırabilir.
4. Avuç içlerini ovalayın
Çocuk iki avucunu birbirine sürterek sabunu yaymalıdır. Küçük çocuklara “Ellerimizi birbirine sürtelim” gibi kısa bir yönerge verilebilir.
5. El üstlerini temizleyin
Bir elin avucu diğer elin üstüne getirilerek ovalanmalı, ardından diğer ele geçilmelidir. Bu bölge çocukların sık unuttuğu alanlardan biridir.
6. Parmak aralarını ovalayın
Parmaklar birbirinin arasına geçirilerek elin iki tarafı da temizlenmelidir. Çocuğa “Parmaklarımız birbirine sarılıyor” gibi eğlenceli bir anlatım yapılabilir.
7. Başparmakları temizleyin
Başparmaklar diğer elin avucuyla çevrilerek ovalanabilir. Çocuklar el yıkarken başparmaklarını ve tırnak çevresini atlayabilir.
8. Parmak uçlarını temizleyin
Parmak uçları diğer elin avucunda dairesel hareketlerle ovalanmalıdır. Tırnakların altına zarar verecek sert araçlar kullanılmamalıdır.
9. Elleri durulayın
Sabun tamamen gidene kadar eller suyun altında durulanmalıdır. Çocuğa sabun köpüklerinin kaybolmasını izlemesi söylenebilir.
10. Elleri kurulayın
Eller temiz ve kuru bir havluyla tamamen kurulanmalıdır. Islak bırakılan eller çocuğu rahatsız edebilir ve çevredeki yüzeylerin yeniden kirlenmesine neden olabilir.
Kreş veya okul gibi ortak alanlarda kurumun kullandığı kurulama yöntemine uyulmalıdır.
El Yıkama Ne Kadar Sürmelidir?
Çocukların ellerini aceleyle birkaç saniye suya tutması yeterli bir temizlik sağlamaz. Eller sabunlandıktan sonra avuç içleri, el üstleri, parmak araları, başparmaklar ve parmak uçları dikkatlice ovalanmalıdır.
Çocuğun süreyi anlaması için kısa bir çocuk şarkısı kullanılabilir. Yaklaşık yirmi saniye süren bir şarkı veya tekerleme el yıkama süresini eğlenceli biçimde takip etmesini sağlayabilir.
Ancak çocuk çok küçükse süreyi kesin olarak hesaplamaya çalışmak yerine bütün el bölgelerinin temizlenmesine odaklanmak daha kolaydır.
Ebeveyn:
“Avuç içlerini yıkadık mı?”
“Parmak aralarını unuttuk mu?”
“Başparmaklar temiz mi?”
gibi sorularla çocuğu yönlendirebilir.
Çocuklara El Yıkama Alışkanlığı Kazandırmanın Etkili Yolları
Çocukların el yıkamayı isteyerek yapması için davranışın baskıyla değil, düzenli ve olumlu bir yaklaşımla öğretilmesi gerekir.
Ebeveyn olarak örnek olun
Çocuklar yetişkinlerin söylediklerinden çok yaptıklarını gözlemleyebilir. Anne ve babanın dışarıdan eve geldiğinde, yemek hazırlamadan önce ve tuvalet sonrasında ellerini yıkaması önemli bir örnek oluşturur.
El yıkarken çocuğun duyabileceği şekilde:
“Dışarıdan geldim, şimdi ellerimi yıkıyorum.”
“Yemek hazırlamadan önce ellerimi temizliyorum.”
denebilir.
Bu açıklamalar çocuğun davranış ile günlük olay arasında bağlantı kurmasını sağlar.
Her gün aynı zamanlarda uygulayın
Alışkanlıkların gelişmesi için tekrar gerekir. El yıkama belirli zamanlarda düzenli olarak yapılırsa çocuk zamanla hatırlatılmadan lavaboya gitmeye başlayabilir.
Örneğin eve girildiğinde:
Ayakkabılar çıkarılır.
Mont yerine asılır.
Eller yıkanır.
Diğer etkinliklere geçilir.
Bu sıralamanın her gün korunması el yıkamayı eve giriş rutininin bir parçası hâline getirir.
Süreci eğlenceli hâle getirin
Küçük çocuklar oyun ve hayal gücüyle daha kolay öğrenebilir. El yıkama sırasında köpüklerden şekiller yapılabilir, kısa bir şarkı söylenebilir veya parmaklara eğlenceli isimler verilebilir.
Örneğin:
“Başparmak uyandı mı?”
“Parmakların arasındaki saklanan kirleri bulalım.”
“Köpüklerden kocaman bir bulut yapalım.”
gibi ifadeler kullanılabilir.
Ancak çocuk köpükle uzun süre oynarken gereksiz su tüketmemesine dikkat edilmelidir.
Çocuğun kullanabileceği bir ortam oluşturun
Lavabo çocuğun boyuna göre çok yüksekse el yıkama sırasında zorlanabilir. Kaymayan ve güvenli bir basamak kullanılabilir.
Lavabonun bulunduğu alan şu özelliklere sahip olmalıdır:
Basamağın kaymaması
Çocuğun musluğa rahatça ulaşabilmesi
Sabunun erişilebilir olması
Havlunun uygun yükseklikte bulunması
Yerde su birikmemesi
Sıcak suyun çocuğu yakmaması
Çocuk küçükse banyoda her zaman yetişkin gözetimi bulunmalıdır.
Görsel hatırlatıcılardan yararlanın
El yıkama adımlarını gösteren resimler lavabonun yakınına yerleştirilebilir. Çocuk her aşamayı görsel üzerinden takip edebilir.
Görsel sıralama şu şekilde olabilir:
Ellerini ıslat.
Sabun al.
Ellerini ovala.
Parmak aralarını temizle.
Durula.
Kurula.
Okuma bilmeyen çocuklar için resimli anlatımlar daha kolay anlaşılır.
Küçük sorumluluklar verin
Çocuğun kendi havlusunu seçmesi, sabun pompasına basması veya el yıkama tablosuna işaret koyması sürece katılımını artırabilir.
Çocuğa sınırlı seçenekler sunulabilir:
“Bugün köpük sabunu mu, kalıp sabunu mu kullanmak istersin?”
“Mavi havluyla mı, sarı havluyla mı kurulanacaksın?”
Çok fazla seçenek sunmak küçük çocukların karar vermesini zorlaştırabilir.
Çabasını fark edin
Çocuğun el yıkama davranışı yalnızca sonuç üzerinden değerlendirilmemelidir. Kendi başına denemesi, sabun kullanmayı hatırlaması veya parmak aralarını temizlemeye çalışması fark edilebilir.
“Bugün eve gelince ellerini yıkamayı kendin hatırladın.”
“Parmak aralarını temizlemeyi unutmadın.”
gibi açıklayıcı ifadeler kullanılabilir.
Sürekli ödül vermek yerine çocuğun çabasının sözlü olarak fark edilmesi daha sürdürülebilir olabilir.
El Yıkamayı Eğlenceli Hâle Getiren Etkinlikler
Çocuklara el yıkama alışkanlığı kazandırma sürecinde basit oyun ve etkinliklerden yararlanılabilir.
Simli el deneyi
Çocuğun eline az miktarda sim veya kolay temizlenebilen renkli bir malzeme uygulanabilir. Çocuğun bir oyuncağa ya da başka bir yüzeye dokunduğunda malzemenin nasıl yayıldığı gösterilebilir.
Daha sonra eller yalnızca suyla ve ardından sabunla yıkanarak aradaki fark gözlemlenebilir.
Simlerin göze veya ağza kaçmamasına dikkat edilmeli, etkinlik yetişkin gözetiminde yapılmalıdır.
Eldiven üzerinde el yıkama çalışması
Şişirilmiş bir eldiven veya çizilmiş el resmi üzerinde avuç içi, parmak arası, başparmak ve tırnak çevresi gösterilebilir.
Çocuktan “Yıkanmayı unuttuğumuz yerleri” bulması istenebilir.
El yıkama şarkısı
Çocuğun sevdiği bir melodiye kısa el yıkama sözleri eklenebilir.
Örneğin:
“Avuçları ovalayalım,
Parmakları yıkayalım,
Başparmaklar dönsün şimdi,
Temiz eller hazır şimdi.”
Şarkının kısa, akılda kalıcı ve el yıkama adımlarıyla uyumlu olması yeterlidir.
Oyuncak bebeğin ellerini yıkama
Çocuk oyuncak bebeğin veya uygun bir oyuncağın ellerini yıkıyormuş gibi yapabilir. Çocuk önce oyuncağa öğretmenlik yaparak adımları anlatabilir.
Bu etkinlik çocuğun bilgiyi tekrar etmesine ve süreci oyunla öğrenmesine yardımcı olabilir.
El yıkama takip tablosu
Belirli bir süre boyunca çocuk yemek öncesinde veya dışarıdan eve geldiğinde ellerini yıkadığında tabloya çıkartma yapıştırabilir.
Tablo bir baskı veya yarış aracına dönüştürülmemelidir. Amaç davranışı hatırlatmak ve süreci görünür hâle getirmektir.
Çocuk El Yıkamak İstemiyorsa Ne Yapılmalı?
Bazı çocuklar oyunlarının bölünmesini istemedikleri, sudan rahatsız oldukları veya el yıkamayı sıkıcı buldukları için direnebilir.
Çocuğu zorla lavaboya götürmek, bağırmak veya korkutmak uzun vadede el yıkamaya karşı olumsuz bir tutum geliştirmesine neden olabilir.
Öncelikle direnmenin nedeni anlaşılmaya çalışılmalıdır.
Çocuk:
Oyunu bırakmak istemiyor olabilir.
Su çok sıcak veya soğuk olabilir.
Sabunun kokusundan hoşlanmıyor olabilir.
Lavaboya ulaşmakta zorlanıyor olabilir.
Ellerinin ıslanmasından rahatsız olabilir.
Köpük gözünü yakmış olabilir.
Banyodan korkuyor olabilir.
Sürecin çok uzun olduğunu düşünüyor olabilir.
Nedene göre çözüm geliştirilebilir.
Önceden haber verin
Çocuk oyun oynarken aniden “Hemen ellerini yıka” demek direnç oluşturabilir.
“Beş dakika sonra yemek yiyeceğiz. Oyuncağını yerine koyup ellerimizi yıkayacağız.”
şeklinde önceden bilgi verilebilir.
Sınırlı seçenek sunun
“Ellerini yıkamak ister misin?” sorusu çocuğa reddetme seçeneği sunabilir.
Bunun yerine:
“Ellerini mutfakta mı, banyoda mı yıkamak istersin?”
“Önce sağ elini mi, sol elini mi sabunlayacaksın?”
gibi el yıkamanın gerçekleşeceği ancak çocuğun küçük bir seçim yapabileceği seçenekler sunulabilir.
Duygusunu kabul edin
“Oyunu bırakmak istemediğini anlıyorum. Yemekten önce ellerimizi yıkamamız gerekiyor. Sonra oyununa devam edebilirsin.”
gibi bir ifade hem duyguyu kabul eder hem sınırı korur.
Korkutmayın
Çocuğa ellerini yıkamazsa kesinlikle hasta olacağı, vücuduna çok sayıda mikrop gireceği veya doktora gitmek zorunda kalacağı söylenmemelidir.
Bu tür açıklamalar sağlık kaygısını artırabilir.
Bunun yerine:
“Ellerimizi temizlediğimizde yemeklerimize kir taşımamış oluruz.”
denebilir.
Çocuğa Mikrop Kavramı Nasıl Anlatılmalı?
Küçük çocuklar göremedikleri kavramları anlamakta zorlanabilir. Mikroplar çocuğa korkutucu canlılar gibi anlatılmamalıdır.
Yaşa uygun bir açıklama şöyle olabilir:
“Ellerimizle birçok yere dokunuyoruz. Bazen gözümüzle göremediğimiz küçük kirler ellerimize gelebiliyor. Sabun ve suyla ellerimizi yıkadığımızda bu kirleri temizliyoruz.”
Çocuğun sürekli olarak her yüzeyden korkmasına neden olacak ifadelerden kaçınılmalıdır.
“Oraya dokunma, mikrop kaparsın.”
“Her yer çok kirli.”
“Ellerin mikrop dolu.”
gibi cümleler yerine, dokunmanın günlük yaşamın doğal bir parçası olduğu ancak belirli zamanlarda el yıkamamız gerektiği anlatılabilir.
Sabun Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Çocuklar için sabun seçilirken cildi tahriş etmeyen, kolay durulanan ve kullanım sırasında çocuğu rahatsız etmeyen ürünler tercih edilmelidir.
Çocuğun cildi hassassa yoğun kokulu, renklendirici içeren veya kuruluğa neden olan ürünler rahatsızlık oluşturabilir.
Sabun kullanımından sonra:
Kızarıklık
Kaşıntı
Kuruluk
Çatlama
Yanma
Döküntü
görülürse ürün kullanımı bırakılmalı ve gerektiğinde sağlık uzmanına danışılmalıdır.
Çocuğa sabunun yenilmemesi ve gözle temas ettirilmemesi gerektiği de açıklanmalıdır.
Kalıp Sabun mu, Sıvı Sabun mu?
Evde kullanılan sabun türü ailenin tercihine ve çocuğun kullanım kolaylığına göre değişebilir.
Sıvı sabun, pompalı yapısı nedeniyle küçük çocukların ölçülü kullanımını kolaylaştırabilir. Ancak çocuk pompayla oynamak isteyebilir ve gereğinden fazla sabun kullanabilir.
Kalıp sabun ise ıslandığında kayganlaşabilir ve çocuğun elinden düşebilir. Düzenli olarak temiz ve kuru bir sabunlukta saklanması gerekir.
Her iki durumda da temel amaç, sabunun doğru miktarda kullanılması ve ellerin tüm bölgelerine yayılmasıdır.
El Dezenfektanı El Yıkamanın Yerini Tutar mı?
Günlük yaşamda mümkün olduğunda su ve sabunla el yıkama tercih edilmelidir. El dezenfektanı her durumda el yıkamanın yerine geçmez.
Özellikle eller gözle görülür biçimde kirliyse veya yağlıysa su ve sabunla yıkanmalıdır.
Küçük çocuklar el dezenfektanını yalnızca yetişkin gözetiminde kullanmalıdır. Ürünün ağza, göze veya yüze temas etmemesine dikkat edilmelidir. Çocuğun ürünü tek başına taşıması veya oynaması uygun değildir.
Dezenfektan kullanıldıktan sonra eller tamamen kuruyana kadar çocuğun gözlerine veya ağzına dokunmaması sağlanmalıdır.
El Yıkama Sırasında Su Tasarrufu Nasıl Öğretilir?
El hijyeni öğretilirken çevre bilinci de desteklenebilir. Çocuğun ellerini sabunlarken musluğu gereksiz yere açık bırakmaması öğretilebilir.
Çocuğa şu sıralama gösterilebilir:
Ellerini ıslat.
Musluğu kapat.
Sabunla ve ovalama işlemini tamamla.
Musluğu yeniden aç.
Ellerini durula.
Musluğu kapat.
Ancak çok küçük çocuklarda musluğu sık sık açıp kapatmak zor olabilir. Yetişkin yardımcı olabilir.
“Suya ihtiyacımız olmadığında musluğu kapatıyoruz.”
gibi sade açıklamalar kullanılabilir.
Kreşe Giden Çocuklarda El Yıkama Alışkanlığı
Kreşe başlayan çocuklar gün içerisinde ortak oyuncakları, masa yüzeylerini ve oyun alanlarını kullanır. Bu nedenle evde öğrenilen el yıkama alışkanlığının kreşte de desteklenmesi önemlidir.
Ebeveynler kreşe şu soruları sorabilir:
Çocuklar hangi zamanlarda ellerini yıkıyor?
Lavabolar çocukların boyuna uygun mu?
El yıkama sırasında yetişkin gözetimi var mı?
Sabun ve kurulama malzemeleri bulunuyor mu?
Yemek öncesinde el yıkama rutini uygulanıyor mu?
Tuvalet sonrasında çocuklara destek veriliyor mu?
Çocuğun hassas cildi için özel ürün kullanılabilir mi?
Evde ve kreşte benzer bir el yıkama sırasının uygulanması çocuğun alışkanlığı daha kolay öğrenmesini sağlayabilir.
Kreş hazırlığı konusunda daha fazla bilgi edinmek için Muhu Kids’teki Kreşe Başlamadan Önce Yapılması Gerekenleryazısını inceleyebilirsiniz.
Çocuklarda El Hijyeninde Sık Yapılan Hatalar
Çocukların el yıkaması sırasında bazı hatalar sık görülebilir.
Yalnızca su kullanmak
Çocuk ellerini suya tutup hemen çıkabilir. Sabun kullanması ve ellerini ovalaması hatırlatılmalıdır.
Çok kısa süre yıkamak
El yıkama birkaç saniyede tamamlanmamalıdır. Parmak araları, el üstleri ve başparmaklar temizlenmelidir.
Parmak aralarını atlamak
Çocuklar genellikle yalnızca avuç içlerini ovalar. Parmak araları ve başparmaklar ayrıca gösterilmelidir.
Sabunu tam durulamamak
Elde kalan sabun ciltte kuruluk veya rahatsızlık oluşturabilir. Köpük tamamen gidene kadar durulanmalıdır.
Elleri ıslak bırakmak
Çocuk ellerini kıyafetine silebilir veya ıslak bırakabilir. Temiz havluyla kurulama alışkanlığı kazandırılmalıdır.
Çok sıcak su kullanmak
Suyun çok sıcak olması cildi tahriş edebilir veya yanıklara neden olabilir. Çocuk su sıcaklığını tek başına ayarlamamalıdır.
El yıkamayı ceza gibi göstermek
“Yaramazlık yaptın, şimdi git ellerini yıka” gibi ifadeler temizlik davranışını cezayla ilişkilendirebilir.
El yıkama günlük bakımın doğal bir parçası olarak sunulmalıdır.
Ebeveynlerin Yapmaması Gerekenler
Çocuklara el yıkama alışkanlığı kazandırma sürecinde aşağıdaki davranışlardan kaçınılmalıdır:
Çocuğu mikroplarla korkutmak
Ellerinin kirli olması nedeniyle utandırmak
Başka çocuklarla kıyaslamak
El yıkamayı ceza olarak kullanmak
Çok sıcak suyla yıkamasına izin vermek
Sabunu gözetimsiz kullanıma bırakmak
Her seferinde çocuğun yerine ellerini yıkamak
Denemesi için yeterli zaman vermemek
Küçük hatalarda bağırmak
Gereğinden fazla sabun kullanmasını teşvik etmek
El yıkama sırasında musluğu sürekli açık bırakmak
Çocuğun cilt hassasiyetlerini görmezden gelmek
Elleri çok sık yıkatarak ciltte tahrişe neden olmak
Dezenfektanı oyuncak gibi kullanmasına izin vermek
El Yıkama Alışkanlığı Kontrol Listesi
Aşağıdaki sorular çocuğun el yıkama alışkanlığını değerlendirmenize yardımcı olabilir:
Yemekten önce ellerini yıkaması gerektiğini biliyor mu?
Tuvalet sonrasında ellerini yıkıyor mu?
Dışarıdan geldiğinde lavaboya gidiyor mu?
Ellerini suyla tamamen ıslatıyor mu?
Sabun kullanıyor mu?
Avuç içlerini ovalıyor mu?
El üstlerini temizliyor mu?
Parmak aralarını yıkıyor mu?
Başparmaklarını temizliyor mu?
Ellerini tamamen duruluyor mu?
Temiz bir havluyla kuruluyor mu?
Gereksiz yere suyu açık bırakmıyor mu?
Yardıma ihtiyaç duyduğunda yetişkine söylüyor mu?
El yıkama sırasında güvenlik kurallarına uyuyor mu?
Çocuğun bütün adımları tek başına yapması hemen beklenmemelidir. Yaşına ve gelişimine göre yetişkin desteği azaltılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuklara el yıkama alışkanlığı kaç yaşında kazandırılır?
Çocuk yürümeye ve yetişkinleri taklit etmeye başladığı dönemden itibaren el yıkama rutinine katılabilir. Başlangıçta bütün adımlar yetişkin desteğiyle uygulanır.
Çocuk ellerini ne kadar süre yıkamalı?
Ellerin avuç içi, el üstü, parmak araları, başparmaklar ve parmak uçları sabunla dikkatlice ovalanmalıdır. Yaklaşık yirmi saniyelik kısa bir şarkı süreyi takip etmeyi kolaylaştırabilir.
Çocuk el yıkamak istemiyorsa ne yapılmalı?
Öncelikle neden istemediği anlaşılmalıdır. Su sıcaklığı, sabun kokusu, lavabonun yüksekliği veya oyunun bölünmesi direnç oluşturabilir. Süreç eğlenceli hâle getirilebilir ve sınırlı seçenekler sunulabilir.
Yalnızca suyla el yıkamak yeterli midir?
Ellerin etkili biçimde temizlenmesi için suyun yanında sabun kullanılması ve ellerin bütün bölgelerinin ovalanması gerekir.
El dezenfektanı çocuklar için uygun mudur?
Gerektiğinde yetişkin gözetiminde kullanılabilir. Ancak gözle görülür kir bulunan eller su ve sabunla yıkanmalıdır. Ürün çocuğun ağzına veya gözüne temas ettirilmemelidir.
Çocuğun elleri çok yıkamaktan kuruyorsa ne yapılmalı?
Kullanılan sabun gözden geçirilmeli, eller nazikçe kurulanmalı ve gerektiğinde çocuklara uygun bir nemlendirici için sağlık uzmanına danışılmalıdır. Kızarıklık veya çatlama devam ederse değerlendirme alınmalıdır.
Çocuğun ellerini ebeveyn mi yıkamalı?
Küçük yaşlarda ebeveyn yardımcı olmalıdır. Ancak çocuk büyüdükçe adımları kendisinin denemesine izin verilmeli ve yalnızca ihtiyaç duyduğu noktalarda destek sağlanmalıdır.
Sonuç: El Yıkama Alışkanlığı Sabır ve Tekrarla Gelişir
Çocuklara el yıkama alışkanlığı kazandırma, bir defada tamamlanan bir eğitim değildir. Çocuğun davranışı öğrenmesi, doğru adımları uygulaması ve hatırlatılmadan yapmaya başlaması zaman alabilir.
Ebeveynlerin düzenli olarak örnek olması, el yıkamayı belirli günlük olaylarla ilişkilendirmesi ve süreci yaşa uygun şekilde anlatması alışkanlığın gelişmesini destekler.
Çocuğa yalnızca “Ellerini yıka” demek yerine ellerin nasıl yıkanacağı gösterilmelidir. Avuç içleri, el üstleri, parmak araları, başparmaklar ve parmak uçları birlikte temizlenmelidir.
El yıkama eğlenceli şarkılar, görsel kartlar ve oyunlarla desteklenebilir. Ancak çocuğu mikroplarla korkutmak, elleri kirli olduğu için utandırmak veya el yıkamayı ceza olarak kullanmak doğru değildir.
Çocuğun bağımsız şekilde el yıkamasına fırsat verilmeli, gösterdiği çaba fark edilmeli ve banyoda güvenliği için yaşına uygun gözetim sağlanmalıdır.
Muhu Kids olarak çocuk gelişimi, kişisel hijyen, günlük bakım, sağlıklı alışkanlıklar ve ebeveyn rehberliği konularında ailelerin ihtiyaç duyduğu bilgileri sade ve anlaşılır içeriklerle sunuyoruz. Çocukların günlük yaşam becerilerini destekleyen yeni rehberleri keşfetmek için Muhu Kids içeriklerini takip edebilirsiniz.
