2 Yaş Otizm Belirtileri Nelerdir?

İki yaş dönemi çocukların dil, oyun, hareket ve sosyal iletişim becerilerinin hızla geliştiği bir dönemdir. Çocuklar kelimeleri bir araya getirmeye, yetişkinlerin davranışlarını taklit etmeye, ilgilerini jestlerle paylaşmaya ve basit hayalî oyunlar kurmaya başlayabilir. Ancak bu gelişim her çocukta aynı hızda veya aynı sırayla ilerlemez.

Ebeveynlerin bu dönemde en çok araştırdığı konulardan biri 2 yaş otizm belirtileridir. Otizm spektrum bozukluğu; sosyal iletişim, etkileşim, davranışlar, ilgi alanları ve duyusal tepkilerde farklılıklarla seyreden nörogelişimsel bir durumdur.

2 yaş otizm belirtileri arasında isme sınırlı tepki, ortak dikkatin azlığı, jest kullanımında farklılık, konuşma gecikmesi, karşılıklı oyuna düşük ilgi ve tekrarlayan davranışlar bulunabilir. Bununla birlikte tek bir davranış, çocuğun otistik olduğu anlamına gelmez.

Çocuğun yalnızca kelime sayısına, göz temasına veya oyuncaklarla oynama biçimine bakılarak tanı konulamaz. Değerlendirme; sosyal iletişim, dil, oyun, duyusal özellikler ve gelişim geçmişi birlikte ele alınarak uzmanlar tarafından yapılmalıdır.

Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

Otizm spektrum bozukluğu, beynin gelişimi ve bilgiyi işleme biçimiyle ilişkili nörogelişimsel bir farklılıktır. Otistik çocukların iletişim kurma, sosyal etkileşime katılma, oyun oynama ve çevresel uyaranlara tepki verme biçimleri farklı olabilir.

“Spektrum” ifadesi, otizmin bütün çocuklarda aynı görünmediğini anlatır. Bazı çocuklarda konuşma gelişimi belirgin biçimde gecikebilir. Bazı çocuklar çok sayıda kelime kullanabilir fakat karşılıklı sohbet başlatmakta, dili iletişim amacıyla kullanmakta veya sosyal ipuçlarını anlamakta zorlanabilir.

Otistik çocukların güçlü yönleri ve destek ihtiyaçları da birbirinden farklıdır. Bu nedenle 2 yaş otizm belirtileri sabit bir kontrol listesi gibi değil, çocuğun bütün gelişim özellikleri içinde değerlendirilmelidir.

2 Yaş Otizm Belirtileri Kesin Tanı Koydurur mu?

Hayır. 2 yaş otizm belirtileri olarak değerlendirilen bir davranışın tek başına görülmesi otizm tanısı koydurmaz.

Benzer belirtiler şu durumlarda da görülebilir:

• İşitme güçlüğü

• Dil ve konuşma gecikmesi

• Genel gelişimsel gecikme

• Prematüre doğum

• Ağız-motor beceri güçlükleri

• Dikkat farklılıkları

• Yoğun kaygı

• Başka nörogelişimsel durumlar

• Sınırlı sosyal ve iletişimsel deneyim

Otizm tanısı bir kan testi, görüntüleme yöntemi veya ebeveynin tek başına doldurduğu çevrim içi testle konmaz. Tarama sonucunda risk belirlenmesi de tanı anlamına gelmez. Ayrıntılı gelişimsel değerlendirme gerekir.

2 Yaş Otizm Belirtileri Nelerdir?

2 yaş otizm belirtileri sosyal iletişim, konuşma, ortak dikkat, oyun, tekrarlayan davranışlar ve duyusal tepkilerde görülebilir.

Dikkat edilebilecek işaretler şunlardır:

• İsmi söylendiğinde sık sık tepki vermemesi

• Göz temasının çok sınırlı veya iletişim içinde işlevsiz olması

• İstediği nesneyi belirtmek için jestleri az kullanması

• İlginç bir şeyi paylaşmak amacıyla göstermemesi

• Yetişkinin işaret ettiği yere bakmaması

• Sözcükleri iletişim amacıyla kullanmakta zorlanması

• İki kelimeli anlamlı ifadeleri kullanmaması

• Daha önce kullandığı kelimeleri veya sosyal becerileri kaybetmesi

• Basit yönergeleri anlamakta zorlanması

• Karşılıklı oyunlara sınırlı ilgi göstermesi

• Taklit becerilerinin az olması

• Hayalî oyunun çok sınırlı olması

• Diğer çocuklara ilgi göstermemesi

• Nesnelerin yalnızca belirli parçalarıyla ilgilenmesi

• Aynı hareketleri tekrar tekrar yapması

• Rutin değişikliklerinde yoğun tepki göstermesi

• Ses, ışık, dokunma veya yiyecek dokularına sıra dışı tepki vermesi

• Belirli ilgi alanlarına yoğun biçimde odaklanması

Bu belirtilerden biri ya da birkaçı görüldüğünde internetten tanı koymaya çalışmak yerine çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

2 Yaşında İsme Tepki Vermemek Otizm Belirtisi midir?

İsme düzenli biçimde tepki vermemek 2 yaş otizm belirtileri arasında değerlendirilebilir. Ancak bunun farklı nedenleri olabilir.

Çocuk:

• Oyununa yoğun biçimde odaklanmış olabilir.

• Gürültülü ortamda sesi duymamış olabilir.

• İşitme güçlüğü yaşayabilir.

• Sosyal sese yönelme konusunda gelişimsel farklılık gösterebilir.

• İsmini duyduğunda baksa bile her seferinde tepki vermeyebilir.

Davranış bir veya iki deneme üzerinden değerlendirilmemelidir. Çocuğun sakin ortamda, yakın mesafeden ve farklı kişiler tarafından çağrıldığında nasıl tepki verdiği gözlemlenebilir.

İsme tepki sürekli sınırlıysa, özellikle başka sosyal iletişim belirtileri de bulunuyorsa çocuk doktoruna danışılmalıdır. İşitme değerlendirmesinin yapılması da önemlidir.

Göz Teması Kurmamak Ne Anlama Gelir?

Bazı otistik çocuklar göz temasını daha az, kısa veya farklı biçimde kullanabilir. Ancak göz teması kuran bir çocuk da otistik olabilir. Bu nedenle yalnızca “Göze bakıyor mu?” sorusu yeterli değildir.

Değerlendirmede çocuğun göz temasını iletişim amacıyla nasıl kullandığı önemlidir:

• Yardım isterken yetişkinin yüzüne bakıyor mu?

• Sevindiğinde duygusunu paylaşmak için bakıyor mu?

• Oyuncağa ve ardından ebeveyne bakarak ilgisini paylaşıyor mu?

• Bir şey istediğinde bakış, ses ve jesti birlikte kullanıyor mu?

• Karşılıklı oyun sırasında yüz ifadelerini takip ediyor mu?

Çocuğu çenesinden tutarak veya “Gözüme bak” diyerek göz temasına zorlamak doğru değildir. Çocuğun ilgilendiği oyun üzerinden doğal iletişim fırsatları oluşturmak daha uygundur.

2 Yaşında Konuşmamak Otizm Belirtisi midir?

Konuşma gecikmesi 2 yaş otizm belirtileri arasında görülebilir; ancak iki yaşında konuşmayan her çocuk otistik değildir. İşitme kaybı, gelişimsel dil gecikmesi ve farklı nörogelişimsel durumlar da konuşmayı etkileyebilir.

Dil gelişimi değerlendirilirken yalnızca kelime sayısına değil şu alanlara da bakılır:

• İletişim kurma isteği

• Jest kullanımı

• İsme tepki

• Basit yönergeleri anlama

• Ses ve hareketleri taklit etme

• İlgisini başkasıyla paylaşma

• İstediği şeyi farklı yollarla anlatma

• Kelimeleri anlamlı bağlamda kullanma

• Karşılıklı iletişimi sürdürme

Bazı çocuklar kelimeleri söyleyebilir fakat bunları iletişim amacıyla sınırlı kullanabilir. Duyduğu kelimeleri veya cümleleri aynen tekrar edebilir. Bu nedenle konuşma değerlendirmesi yalnızca “Kaç kelimesi var?” sorusuyla sınırlandırılmamalıdır.

Ekolali Nedir?

Ekolali, çocuğun duyduğu kelime veya cümleleri tekrar etmesidir. Çocuk bir soruya cevap vermek yerine sorunun aynısını söyleyebilir ya da izlediği bir videodaki cümleyi tekrar edebilir.

Dil gelişimi sırasında kısa süreli tekrarlar görülebilir. Ekolali bazı çocuklar için iletişim kurma, dili işleme veya sakinleşme yöntemi de olabilir.

Ekolali şu durumlarda değerlendirmeye dâhil edilebilir:

• Çocuğun kendi isteğini anlatmak yerine çoğunlukla ezberlenmiş ifadeler kullanması

• Sorulara aynı soruyu tekrarlayarak cevap vermesi

• Cümleleri bağlama uymadan söylemesi

• Karşılıklı iletişimi sürdürmekte zorlanması

• Tekrarların günlük iletişimde belirgin yer kaplaması

Ekolali tek başına otizm tanısı koydurmaz. Çocuğun dil gelişimi bütün yönleriyle değerlendirilmelidir.

Ortak Dikkat Nedir ve Neden Önemlidir?

Ortak dikkat, çocuk ile başka bir kişinin aynı nesneye veya olaya birlikte odaklanmasıdır. Çocuk bir şeyi yalnızca almak için değil, ilgisini paylaşmak amacıyla işaret edebilir ve yetişkinin yüzüne bakabilir.

İki yaş civarında çocuk:

• İlgisini çeken bir nesneyi gösterebilir.

• Ebeveynin işaret ettiği yere bakabilir.

• Oyuncakla ebeveyn arasında bakış geçişi yapabilir.

• Yeni gördüğü bir şeyi paylaşmak için yetişkini çağırabilir.

• Bir olay karşısında ebeveynin tepkisini kontrol edebilir.

Ortak dikkatin belirgin biçimde sınırlı olması önemli 2 yaş otizm belirtileri arasında değerlendirilebilir. Çocuğun yalnızca istediği nesneye ulaşmak için yetişkinin elini araç gibi kullanması da gözlemlenebilir.

Jestlerin Sınırlı Olması

Jestler, konuşulan dili destekleyen önemli iletişim araçlarıdır. İki yaşındaki bir çocuk işaret etme, el sallama, başını evet-hayır anlamında kullanma veya kollarını açma gibi çeşitli jestlerden yararlanabilir.

Dikkat edilebilecek durumlar:

• İstediği şeyi işaret etmemesi

• İlgisini paylaşmak için göstermemesi

• El sallama gibi sosyal jestleri kullanmaması

• Jest ve göz temasını birlikte kullanmaması

• Yetişkinin jestlerini sınırlı biçimde taklit etmesi

• İhtiyaçlarını çoğunlukla ağlayarak anlatması

Jest kullanımı hiç yoksa veya belirgin biçimde sınırlıysa gelişim değerlendirmesinde bu bilgi paylaşılmalıdır.

2 Yaş Otizm Belirtileri ve Oyun Becerileri

İki yaş çocukları oyuncakları işlevlerine uygun kullanmaya başlayabilir. Oyuncak arabayı sürebilir, oyuncak bebeğe yemek yedirmeyi deneyebilir veya bir kabı telefon gibi kullanabilir. Bu tür davranışlar sembolik ya da hayalî oyunun başlangıçlarıdır.

Otistik çocuklarda oyun farklı biçimlerde gelişebilir. Çocuk:

• Oyuncakları aynı biçimde tekrar tekrar kullanabilir.

• Arabanın tamamı yerine yalnızca tekerleğiyle ilgilenebilir.

• Nesneleri sıraya dizmeye yoğun ilgi gösterebilir.

• Hayalî oyuna çok az katılabilir.

• Oyunun değiştirilmesine yoğun tepki verebilir.

• Başkasının oyun fikrine katılmakta zorlanabilir.

• Kendi oyununa yetişkinin katılmasını istemeyebilir.

Bu davranışların bazıları otistik olmayan iki yaş çocuklarında da görülebilir. Önemli olan sıklık, yoğunluk, esneklik ve diğer gelişimsel belirtilerle birlikte bulunup bulunmadığıdır.

Taklit Becerilerinin Sınırlı Olması

Çocuklar günlük yaşam becerilerinin önemli bölümünü yetişkinleri ve diğer çocukları taklit ederek öğrenir. El çırpma, telefonu kulağa götürme, bebeğe yemek yedirme ve basit ev işlerini canlandırma buna örnektir.

2 yaş otizm belirtileri arasında hareket, ses veya oyun taklidinin sınırlı olması bulunabilir.

Evde şu davranışlar gözlemlenebilir:

• Basit yüz ifadelerini taklit etme

• El hareketlerini tekrar etme

• Oyuncakla yapılan hareketi kopyalama

• Hayvan seslerini taklit etme

• Günlük işleri oyun içinde canlandırma

Çocuk taklit etmiyorsa zorlanmamalıdır. Hareketler kısa, eğlenceli ve çocuğun ilgisine uygun biçimde tekrar edilebilir.

Diğer Çocuklara İlginin Az Olması

İki yaşındaki çocuklar her zaman birlikte ve kurallı oyun oynamaz. Yan yana oyun oynamaları ve oyuncak paylaşmakta zorlanmaları yaşlarına uygun olabilir. Bu nedenle tek başına oynamayı sevmesi otizm tanısı anlamına gelmez.

Ancak çocuk:

• Diğer çocukları hiç fark etmiyor gibi görünüyorsa

• Onların hareketlerini izlemiyorsa

• Yaklaşma veya taklit girişiminde bulunmuyorsa

• Sosyal oyuna sürekli kapalı kalıyorsa

• Yetişkinlerle de karşılıklı iletişimi çok sınırlıysa

bu durum gelişim değerlendirmesinde konuşulabilir.

Tekrarlayan Hareketler ve Davranışlar

El çırpma, sallanma, dönme, parmak ucunda yürüme veya nesneleri tekrar tekrar döndürme gibi davranışlar otizmle ilişkilendirilebilir. Ancak küçük çocuklar heyecanlandığında veya hareketleri keşfederken benzer davranışlar gösterebilir.

Tekrarlayan davranış değerlendirilirken:

• Ne kadar sık görüldüğü

• Ne kadar sürdüğü

• Hangi durumlarda ortaya çıktığı

• Kolayca başka bir etkinliğe yönelip yönelmediği

• Günlük yaşama katılımı etkileyip etkilemediği

• Başka 2 yaş otizm belirtileri ile birlikte görülüp görülmediği

önemlidir.

Çocuğun kendisine zarar vermeyen tekrarlayan hareketlerini zorla durdurmaya çalışmak yerine hareketin hangi ihtiyaca hizmet ettiğini anlamaya çalışmak daha uygundur.

Rutin Değişikliklerine Yoğun Tepki

İki yaş çocukları genel olarak rutinleri sever ve beklenmedik değişikliklerde zorlanabilir. Bu davranış tek başına otizm belirtisi değildir.

Ancak küçük bir değişiklik karşısında uzun süren yoğun tepki, belirli yolların veya sıralamaların değiştirilmesine tahammül edememe ve günlük yaşamın bu katılıklar nedeniyle belirgin biçimde zorlaşması değerlendirmede ele alınabilir.

Örnekler:

• Her gün aynı yoldan gitmek istemek

• Nesnelerin yerinin değişmesine yoğun tepki vermek

• Aynı tabağı veya bardağı kullanmakta ısrar etmek

• Oyun sırasının değişmesini kabul edememek

• Geçişlerde uzun ve yoğun öfke yaşamak

• Belirli rutin tamamlanmadan başka etkinliğe geçememek

Görsel programlar ve değişikliği önceden haber vermek geçişleri kolaylaştırabilir.

Duyusal Farklılıklar ve 2 Yaş Otizm Belirtileri

Bazı çocuklar ses, ışık, koku, dokunma, hareket veya yiyecek dokularına diğer çocuklardan farklı tepki gösterebilir.

Çocuk:

• Elektrikli süpürge veya saç kurutma makinesi sesinde yoğun huzursuzluk yaşayabilir.

• Bazı yüksek seslere tepki vermeyebilir.

• Saç kesimi, tırnak kesimi veya giyinmeye aşırı tepki gösterebilir.

• Belirli kıyafet dokularını reddedebilir.

• Dönen nesnelere uzun süre bakabilir.

• Sallanma ve dönme hareketlerini sürekli arayabilir.

• Hareketli oyunlardan tamamen kaçınabilir.

• Yiyeceklerin belirli dokularını kabul etmeyebilir.

Duyusal farklılıklar yalnızca otizme özgü değildir. Beslenme, uyku, öz bakım veya günlük katılımı etkiliyorsa sağlık uzmanıyla görüşülmelidir.

Parmak Ucunda Yürümek Otizm Belirtisi midir?

Küçük çocuklar zaman zaman parmak ucunda yürüyebilir. Ancak sürekli parmak ucunda yürüme 2 yaş otizm belirtileriarasında araştırılan davranışlardan biridir.

Parmak ucunda yürümenin kas kısalığı, ortopedik durumlar, nörolojik farklılıklar, duyusal tercihler veya alışkanlık gibi başka nedenleri de olabilir.

Çocuk:

• Zamanın büyük bölümünde parmak ucunda yürüyorsa

• Topuğunu yere basmakta zorlanıyorsa

• Yürürken ağrı yaşıyorsa

• Sık düşüyorsa

• Hareket becerilerinde başka farklılıklar varsa

çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Gelişim Gerilemesi Nedir?

Gelişim gerilemesi, çocuğun daha önce düzenli biçimde kullandığı bir beceriyi kaybetmesidir.

Örnekler:

• Kullandığı kelimeleri bırakmak

• İsme verdiği tepkinin azalması

• Sosyal ilgisinin belirgin biçimde kaybolması

• Jestleri artık kullanmamak

• Daha önce oynadığı oyunları bırakmak

• Motor becerilerde gerileme yaşamak

Gelişim gerilemesi önemli bir uyarı işaretidir ve yalnızca otizmle ilişkili değildir. Nörolojik veya başka tıbbi nedenlerin değerlendirilmesi gerekebilir.

Çocuğunuz daha önce kazandığı bir beceriyi kaybettiyse beklemeden çocuk doktoruna başvurun.

1 Yaş ve 2 Yaş Otizm Belirtileri Arasındaki Fark

Bir yaş döneminde belirtiler daha çok isme tepki, babıldama, jestler, karşılıklı oyun ve ortak dikkat üzerinden gözlemlenebilir. İki yaşta ise dil, hayalî oyun, akran ilgisi, esneklik ve tekrarlayan davranışlar daha görünür hâle gelebilir.

Bir yaş dönemindeki ayrıntılı bilgiler için 1 Yaş Otizm Belirtileri başlıklı Muhu Kids içeriğini inceleyebilirsiniz.

Otizm Taraması Hangi Yaşta Yapılır?

Bütün çocukların gelişimi rutin sağlık kontrollerinde izlenmelidir. Otizme özgü standart taramanın 18 ve 24 aylık kontrollerde yapılması önerilir. Bu nedenle iki yaş kontrolü, 2 yaş otizm belirtileri ve genel gelişim açısından önemli bir değerlendirme fırsatıdır.

Tarama sırasında ebeveynin doldurduğu standart sorular kullanılabilir. Yaygın tarama araçlarından biri küçük çocuklar için hazırlanan M-CHAT-R/F formudur.

Tarama hakkında bilinmesi gerekenler:

• Tarama tanı değildir.

• Riskli sonuç ayrıntılı değerlendirme gerektiğini gösterebilir.

• Risksiz sonuç bütün gelişimsel sorunları kesin olarak dışlamaz.

• Ebeveyn kaygısı varsa sonuçtan bağımsız olarak doktorla görüşülmelidir.

• Tarama yalnızca eğitimli sağlık uzmanının değerlendirmesi içinde kullanılmalıdır.

Otizm bazen 18 aylıkken veya daha erken fark edilebilir. İki yaş civarında deneyimli bir uzman tarafından yapılan tanı değerlendirmesi güvenilir olabilir.

2 Yaş Otizm Belirtileri Fark Edildiğinde Ne Yapılmalı?

Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili kaygınız varsa şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Gözlemlerinizi tarihleriyle not edin.

2. Davranışların hangi ortamlarda görüldüğünü kaydedin.

3. Varsa kısa ve doğal videolar hazırlayın.

4. Çocuk doktorundan randevu alın.

5. Gelişim ve otizm taramasını sorun.

6. İşitme değerlendirmesi hakkında bilgi alın.

7. Gerekirse dil ve konuşma değerlendirmesine başvurun.

8. Yönlendirilen gelişim uzmanlarıyla görüşün.

9. Önerilen erken destek hizmetlerini takip edin.

Kesin tanı beklenirken çocuğun ihtiyaç duyduğu dil, oyun veya gelişim desteğinin ertelenmesi gerekmez.

Otizm Değerlendirmesini Kim Yapar?

Değerlendirme ülkenin sağlık sistemine ve çocuğun ihtiyaçlarına göre farklı uzmanları içerebilir:

• Çocuk doktoru

• Gelişimsel pediatri uzmanı

• Çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı

• Çocuk nörolojisi uzmanı

• Dil ve konuşma terapisti

• Psikolog

• Ergoterapist

• Odyoloji uzmanı

Tanı değerlendirmesinde ebeveyn görüşmesi, gelişim geçmişi, çocuğun gözlemi ve standart araçlardan yararlanılabilir. Gerekli görüldüğünde işitme, görme, genetik veya nörolojik değerlendirme istenebilir.

Evde Sosyal İletişim Nasıl Desteklenebilir?

Evde yapılan çalışmalar profesyonel değerlendirmenin yerine geçmez. Ancak günlük oyunlar iletişim fırsatlarını artırabilir.

Çocuğun ilgisini takip edin

Çocuğun ilgilendiği nesneye katılın. Oyunu hemen değiştirmek yerine yaptığı hareketi kısa sözlerle anlatın.

Kısa ve anlaşılır cümleler kurun

Çocuğun dil düzeyine uygun kısa cümleler kullanın. Çok sayıda soru sormak yerine gördüklerinizi anlatın.

Bekleme süresi bırakın

Bir soru sorduktan veya oyuncak sunduktan sonra çocuğun cevap vermesi için bekleyin. Hemen onun yerine konuşmayın.

Karşılıklı oyunlar oynayın

Top yuvarlama, blok sırası, ce-ee ve taklit oyunları karşılıklılık becerisini destekleyebilir.

Jestleri modelleyin

İşaret etme, el sallama ve başla onaylama gibi jestleri doğal yaşam içinde kullanın.

Kitaplara birlikte bakın

Çocuğun ilgilendiği resimleri adlandırın. Kitabı baştan sona bitirmek zorunda değilsiniz.

Günlük işleri iletişim fırsatına dönüştürün

Giyinme, yemek, banyo ve oyuncak toplama sırasında kısa ifadeler, seçimler ve sıra alma fırsatları kullanın.

2 Yaş Otizm Belirtileri Hakkında Yapılan Hatalar

Ebeveynler kaygı yaşadığında iyi niyetle bazı yanlış yaklaşımlara yönelebilir:

• Tek belirtiyle tanı koymak

• İnternet testini kesin sonuç olarak kabul etmek

• Çocuğu akranlarıyla sürekli kıyaslamak

• Göz teması için zorlamak

• Konuşması için baskı yapmak

• Kelimeleri tekrar ettirmeyi iletişim sanmak

• Gelişim gerilemesini bekleyip görmek

• İşitme kontrolünü ihmal etmek

• “Erkek çocuklar geç konuşur” diyerek değerlendirmeyi ertelemek

• Kesin tanı olmadan hiçbir destek almamak

• Bilimsel dayanağı bulunmayan tedavilere yönelmek

• Doktor önerisi olmadan katı diyet veya takviye uygulamak

• Kendini veya eşini suçlamak

• Çocuğun güçlü yönlerini görmezden gelmek

Otizm kötü ebeveynlikten kaynaklanmaz. Ailenin görevi neden veya suçlu aramak değil, çocuğun iletişim biçimini anlamak ve ihtiyaç duyduğu desteğe ulaşmasını sağlamaktır.

Aşılar Otizme Neden Olur mu?

Aşıların otizme neden olduğunu gösteren güvenilir bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Aşılarla otizm arasında ilişki kuran eski iddialar geçerli kabul edilmemektedir.

Aşıları geciktirmek veya tamamen yaptırmamak, çocuğu ciddi ve önlenebilir hastalıklara karşı savunmasız bırakabilir. Aşı takvimi hakkındaki sorular çocuk doktoruyla görüşülmelidir.

Erken Destek Neden Önemlidir?

Erken destek yalnızca kesin otizm tanısı alan çocuklar için değildir. Dil, oyun, motor gelişim veya sosyal iletişim alanında desteğe ihtiyaç duyan çocuklar değerlendirme sonucuna göre uygun hizmetlerden yararlanabilir.

Erken destek şu alanlara katkı sağlayabilir:

• İşlevsel iletişim

• Ortak dikkat

• Oyun becerileri

• Günlük yaşam katılımı

• Duyusal ihtiyaçların düzenlenmesi

• Aile-çocuk etkileşimi

• Öz bakım becerileri

• Akranlarla etkileşim

Her destek planı çocuğun güçlü yönlerine, ihtiyaçlarına ve aile yaşamına göre bireyselleştirilmelidir. Garanti sonuç vaat eden veya “otizmi tamamen ortadan kaldırdığını” söyleyen uygulamalara karşı dikkatli olunmalıdır.

Ne Zaman Çocuk Doktoruna Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri veya birkaçı varsa değerlendirme alınmalıdır:

• İsme sürekli sınırlı tepki vermesi

• Göz teması ve sosyal karşılıklılığın çok az olması

• İletişim amacıyla jest kullanmaması

• İlgisini başkalarıyla paylaşmaması

• İşaret edilen yere bakmaması

• Anlamlı kelimeler veya kısa ifadeler kullanmaması

• Konuşmasının büyük bölümünün tekrarlardan oluşması

• Basit yönergeleri anlamakta zorlanması

• Hayalî oyunun çok sınırlı olması

• İnsanlarla karşılıklı oyuna düşük ilgi göstermesi

• Belirgin tekrarlayan hareketler yapması

• Değişikliklerde günlük yaşamı etkileyen yoğun tepkiler vermesi

• Duyusal uyaranlara sıra dışı tepkiler göstermesi

• Herhangi bir gelişim alanında belirgin gecikme bulunması

• Daha önce kazandığı bir beceriyi kaybetmesi

Beceri kaybı görüldüğünde değerlendirme geciktirilmemelidir.

Çocuğun hareket gelişimini desteklemeye yönelik fikirler için Evde Motor Gelişimini Destekleyen Etkinlikler yazısına göz atabilirsiniz. Aile odaklı çocuk gelişimi içerikleri için Sosyal Rehberlik Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Rehberliğisayfasını inceleyebilirsiniz.

2 Yaş Otizm Belirtileri Hakkında Sık Sorulan Sorular

İki yaşında konuşmayan her çocuk otistik midir?

Hayır. Konuşma gecikmesinin farklı nedenleri olabilir. Çocuğun işitmesi, dili anlama becerisi, jest kullanımı, ortak dikkati, sosyal iletişimi ve genel gelişimi birlikte değerlendirilmelidir.

Göz teması kuran çocuk otistik olabilir mi?

Evet. Bazı otistik çocuklar göz teması kurabilir. Önemli olan göz temasının sosyal iletişim içinde nasıl kullanıldığıdır.

Çocuğun oyuncakları sıraya dizmesi otizm belirtisi midir?

Küçük çocuklar zaman zaman oyuncakları sıralayabilir. Davranış yoğun, katı ve oyunun büyük bölümünü kaplıyorsa; değiştirildiğinde aşırı tepki oluşuyorsa ve başka belirtiler de varsa değerlendirmede ele alınabilir.

Parmak ucunda yürümek otizm belirtisi midir?

Tek başına otizm belirtisi değildir. Alışkanlık, kas-iskelet sistemi, nörolojik veya duyusal nedenlerle görülebilir. Sürekli devam ediyorsa çocuk doktoruna danışılmalıdır.

2 yaş otizm testi evde yapılabilir mi?

Çevrim içi testler tanı koyamaz. Standart tarama araçları uzman değerlendirmesi içinde kullanılmalıdır. Riskli sonuç ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

İki yaşında otizm tanısı güvenilir midir?

Deneyimli uzmanların ayrıntılı değerlendirmesiyle iki yaş civarında konulan tanı güvenilir olabilir. Çocuğun gelişimi yine de düzenli olarak takip edilir.

Çocuk beceri kaybettiyse beklemek gerekir mi?

Hayır. Daha önce kullandığı kelime, jest, sosyal tepki veya motor becerilerin kaybedilmesi gecikmeden değerlendirilmelidir.

Otizmli çocuklar sevgi göstermez mi?

Bu doğru değildir. Otistik çocuklar sevgi ve bağlılık gösterebilir; ancak duygularını ifade etme veya başkalarının beklentilerine cevap verme biçimleri farklı olabilir.

Sonuç: Erken Belirtileri Fark Etmek Tanı Koymak Değildir

2 yaş otizm belirtileri arasında sosyal iletişimin sınırlı olması, isme az tepki, ortak dikkat güçlüğü, konuşma gecikmesi, hayalî oyunun sınırlılığı, tekrarlayan davranışlar ve duyusal farklılıklar bulunabilir. Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek başına otizm tanısı koydurmaz.

Çocuğun gelişimi yalnızca kelime sayısı veya göz teması üzerinden değerlendirilmemelidir. İletişim isteği, jestler, dili anlama, oyun, taklit, sosyal ilgi ve davranışların zaman içerisindeki seyri birlikte ele alınmalıdır.

2 yaş otizm belirtileri hakkında kaygı duyulduğunda 24 aylık kontrol önemli bir fırsattır. Otizm taramasının yapılması istenebilir; ancak taramanın tanı olmadığı unutulmamalıdır. Ebeveyn kaygısı varsa tarama sonucundan bağımsız olarak ayrıntılı değerlendirme talep edilebilir.

Özellikle daha önce kazanılmış kelime, jest, oyun veya hareket becerilerinin kaybedilmesi önemli bir uyarı işaretidir. Gelişim gerilemesi görüldüğünde beklenmemeli ve çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Erken değerlendirme çocuğa etiket koymak anlamına gelmez. Amaç çocuğun güçlü yönlerini, iletişim biçimini ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanları erken dönemde anlamaktır. Kesin tanı beklenirken dil, oyun veya gelişim desteği ertelenmek zorunda değildir.

Her çocuk farklı gelişir; ancak ebeveynlerin gözlemleri değerlidir. 2 yaş otizm belirtileri konusunda şüphe varsa internetten tanı koymaya çalışmak yerine uzman değerlendirmesine başvurmak en güvenli yaklaşımdır.

Çocuk gelişimi, erken çocukluk ve ebeveynlik hakkındaki diğer rehberler için Muhu Kids Blog sayfasını ziyaret edebilirsiniz.